Từ bao đời nay, cứ vào những lúc nghỉ giải lao sau giờ lao động, những ngày nông nhàn hay mỗi dịp lễ, Tết cổ truyền, bà con người Tày lại cùng nhau tụ họp để chơi đánh lẹ. Tiếng cười nói rộn ràng hòa cùng những tiếng va chạm lách cách giòn tan của những quả lẹ đã trở thành âm thanh quen thuộc, gợi nhớ về một miền quê thanh bình và đậm đà bản sắc.
Điều làm nên nét đặc biệt của trò chơi chính là quả lẹ – được làm từ hạt của một loại quả rừng thân dây leo. Khi quả chín, người dân bóc lấy phần hạt bên trong. Hạt lẹ có lớp vỏ cứng như sừng, nổi những đường vân đen bóng tự nhiên rất đẹp. Từ một món quà của núi rừng, qua bàn tay khéo léo của người Tày, hạt lẹ trở thành vật dụng để tạo nên một trò chơi dân gian độc đáo, mộc mạc nhưng đầy sức hấp dẫn.
Đánh lẹ là trò chơi mang tính tập thể cao. Sân chơi là một mặt phẳng với chiều dài sân khoảng 6-8 mét, chiều rộng khoảng 4m,có 3 vạch ngang, để đánh dấu 3 nội dung chơi Tung, chạy, nhảy. Cuối sân có hai vạch để dựng lẹ và vạch xác định tính điểm. Mỗi đội thường có trên 10 thành viên và mỗi người chuẩn bị hai quả lẹ: một quả dùng để tung, một quả được dựng trên mặt đất theo số thứ tự của mình. Người chơi không chỉ cần sự khéo léo, chính xác mà còn phải có sự bình tĩnh, phối hợp nhịp nhàng với đồng đội để mang về điểm số cao nhất.
Trò chơi gồm ba nội dung thi đấu.
Ở phần tung lẹ, người chơi dùng tay tung quả lẹ sao cho trúng quả lẹ mang đúng số của mình đang dựng dưới đất. Nếu cú đánh làm quả lẹ bật qua vạch quy định sẽ được tính một điểm.
Đến phần chạy lẹ, độ khó được nâng lên khi người chơi đặt quả lẹ trên mu bàn chân, vừa di chuyển vừa tung quả lẹ để đánh trúng mục tiêu. Thành công ở nội dung này, đội chơi sẽ được cộng thêm một điểm
Hấp dẫn và đòi hỏi kỹ thuật nhất là phần nhảy lẹ. Người chơi vẫn giữ quả lẹ trên mu bàn chân nhưng phải bật nhảy rồi tung quả lẹ sao cho đánh trúng quả lẹ của mình, làm bật qua vạch quy định để ghi thêm một điểm. Từng thành viên lần lượt thực hiện phần thi, điểm số của mỗi người sẽ được cộng vào thành tích chung của cả đội.
Thoạt nhìn, đánh lẹ có vẻ đơn giản, nhưng để thực hiện chính xác từng động tác lại không hề dễ dàng. Người chơi phải có sự dẻo dai, khả năng giữ thăng bằng, sự nhanh nhẹn và đặc biệt là óc quan sát cùng kỹ năng căn chỉnh lực rất tinh tế. Chính những yếu tố ấy đã tạo nên sức hấp dẫn riêng của trò chơi, khiến người xem không khỏi hồi hộp theo dõi từng lượt thi đấu và vỡ òa trong những tràng pháo tay khi quả lẹ bật qua vạch trong niềm vui chiến thắng.
Ngày nay, trò chơi đánh lẹ không còn bó hẹp trong phạm vi các bản làng mà đã được đưa vào nhiều ngày hội văn hóa, lễ hội truyền thống và các sự kiện thể thao quần chúng tại những địa phương có đông đồng bào Tày sinh sống. Từ người già đến thanh niên, phụ nữ, trẻ em đều có thể tham gia với tinh thần hào hứng, đoàn kết và vui tươi.
Không chỉ mang giá trị giải trí, đánh lẹ còn chứa đựng những giá trị nhân văn sâu sắc. Trò chơi góp phần giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống quê hương, rèn luyện sức khỏe, sự khéo léo, tính kiên trì và tinh thần đồng đội. Quan trọng hơn, đây còn là cầu nối giúp các thế hệ cùng gặp gỡ, giao lưu và trao truyền những nét đẹp văn hóa của dân tộc Tày.
Giữa dòng chảy của thời gian, khi nhiều trò chơi dân gian dần mai một, việc gìn giữ và phát huy trò chơi đánh lẹ không chỉ là bảo tồn một hình thức vui chơi truyền thống mà còn là gìn giữ ký ức văn hóa của một cộng đồng. Mỗi quả lẹ nhỏ bé mang theo hơi thở của núi rừng, mỗi cuộc thi là một dịp để tiếng cười, tình đoàn kết và niềm tự hào dân tộc được lan tỏa, góp phần làm giàu thêm kho tàng văn hóa đặc sắc của các dân tộc Việt Nam.
Những khoảnh khắc tuyệt đẹp sinh động của đồng chí Tăng Trung In Bí thư đảng ủy,chủ tịch HĐND xã Tân Trịnh giao lưu đánh lẹ cùng các bà,các mẹ,các chị em thôn Lủ Thượng, Thôn Lủ Hạ vui chơi sau giờ làm việc buổi chiều ngày 14/8/2026
T/h: Kim Trình
